Dajcie mi klasyka, a uduszę go z radości.

fot. Alicja Rzepa

Kamil Kawalec: Nie sposób rozmawiać o twojej najnowszej książce (Skity) bez odniesienia do poprzedzających publikacji. Skity to twoja piąta książka, przy czym jako jedyna jest oparta na tak wyraźnym koncepcie. Skąd ta potrzeba rygoru? Co udało ci się dzięki niemu przyszpilić?

Kamil Galus: Ten rygor wziął się z chęci wyzwolenia w sobie innego rodzaju potencjału kreatywnego. Zamknięte formy mają to do siebie. Co najmniej od Iskania felgi myślę o formie i rytmie jako o czymś, co jest echem treści, rezonuje z nią. Forma daje treści i językowi coś na kształt kielicha, który idealnie wpasowuje się w dłoń, ale ciecz może się w nim różnie kołysać. To kołysanie przypisałbym czytelnikowi i jego odczytaniu. Staram się zostawiać ślady, które łaskoczą różne pokłady odniesień. Nie może być za prosto, no i jaja też muszą być.

Forma skitów narodziła się dość szybko. Pamiętam, że chciałem iść w dwunastki, później dołożyłem zasadę trzech dwuwersów na tekst. Zdecydowałem też, że średniówka będzie nieregularna, żeby teksty mogły różnie brzmieć, żeby uciekać od monotonii, mantryczności czy kataryniarstwa. Jest chyba dość świeżo, a zawartość Galusa w Galusie chyba w normie.

Aha, żeby było trudniej, zrobiłem sobie challenge: czterdzieści skitów w czterdzieści dni, od 2 lipca do 10 sierpnia 2024. Udało się. Oczywiście nie pisałem po jednym skicie dziennie, czasami powstawało ich więcej, ale w tych czterdziestu dniach zmieściła się też cała redakcja i poprawki. Jeśli coś udało się przyszpilić, to również to, co podczas tych dni we mnie siedziało. Jest w tym jakiś rodzaj pamiętnikarskiego zacięcia, I guess. 

K.K: Skity to nie tylko nazwa odnosząca się do proponowanej przez ciebie formy poetyckiej: trzy dystychy pisane dwunastozgłoskowcem. Skit jest przede wszystkim kojarzony z krótką, performatywną formą, trochę humorystyczną, wtrąceniem (szczególnie w muzyce). Na pewno wybrane przez ciebie określenie jest nieprzypadkowe. Jaki jest tego powód? 

K.G.: Szukałem odpowiedniej nazwy dla tej formy i kiedy wpadłem na skity, szczerze zdziwiło mnie, że nie trafiłem na nikogo, kto przywłaszczyłby sobie skit w poezji jako nazwę konkretnej formy. Postanowiłem to zmienić. Skit, czy ten muzyczny, czy pustelnia, czy scenka z TikToka, ma z tym moim skitem sporo wspólnego. Przerywnik, zamknięta przestrzeń, krótka sytuacja. Mój skit jest przede wszystkim niezbyt pojemnym tekstowo naczyniem. Bo krótkim.

Dla mnie skit to wiersz o codzienności, w której nagle pojawia się jakaś dziwność, jakieś złamanie. Więc krótki wiersz, szybki, ale do rozkminy. Językowo gęsty, napakowany jak kabanos.

Jest w tym też potrzeba nazywania. Jak w skicie 37: „Czepiam się z życia, bo mam je głównie z mowy”. Potrzebuję mieć to z mowy, potrzebuję nazywać. Z radością obracam w dłoniach rekwizyty, metki, słowa.

K.K: Powiedziałbym, że skity tworzą coś na kształt sekwencji. Podkreśla to skład książki, w którym każdy kolejny tekst znajduje się o linijkę niżej w stosunku do poprzedniego. Ten zabieg sprawia również wrażenie dopisywania, doklejania, podwieszania kolejnego skitu, przez co książkę czyta się raczej dłuższymi przebiegami, niż przez pojedyncze utwory. Czy według ciebie ten ruch oddaje jakąś hierarchię? Wzór? Czy może raczej jest konsekwencją frazy i lekkości stylu? 

K.G.: Tutaj wielki ukłon w stronę Pawła Stasiewicza za pomysł. Wziął te moje tytuły, skreślenia jak w więzieniu i dodał ruch. Dla mnie jest w tym coś z przepisywania na nowo i na nowo, jakby kolejny skit podejmował próbę jeszcze raz. Bardziej tak to odczytuję niż jako hierarchię.

Zresztą można mnożyć przypuszczenia, co ten zabieg tak naprawdę znaczy. To jedno z możliwych odczytań. Nie chciałbym psuć tego nikomu, kto ma własną teorię.

K.K: Lekkość twoich skitów wydaje się w paradoksalny sposób przywoływać pojęcie wolności. Paradoks polegałby właśnie na cięciu, wtłaczaniu i równaniu wersów tak, żeby każdy miał dwanaście sylab. Ile swobody daje ci rygor formalny, który przyjmujesz w książce?

K.G.: Naprawdę dużo historii można pomieścić w 72 sylabach. Mam poczucie, że ten rygor formalny dał mi wewnętrzne pozwolenie na wymyślanie nowych form i ośmielił moją bezczelność. A może chodzi też o okiełznywanie już istniejących?

Kolejnym efektem ubocznym rygoru jest to, że wiersz, który spełnia jego reguły, wydaje mi się ukończony, jakby nie potrzebował już poprawek. Szczególnie jeśli uda się uniknąć przegadania, banału i innych rzeczy, które każdy z nas odsiewa, zanim nazwie coś „dobrym wierszem”. Nie jestem naiwny i wiem, że definicji „dobrego” może być wiele. Moja jest moja, można ją podzielać albo nie.

Może to jest ta wolność i spokój? Koniec, po prostu koniec wiersza. Wiersz is not dead, it’s finished.

K.K: Pozwolę sobie przytoczyć skit XII:

 „Czerń plandeki wciąż łopotała na wietrze,

kiedy w końcu zebrałem się, by zapytać

o ten cholerny chłód. Dlaczego tak pizga?

Układ sił? Śnieg? A może zwykła końcówka? 

Tani poliester przymarza mi do ust.

Trwa pierwsza próba upychania przestrzeni.” 

Właśnie to „upychanie przestrzeni” przykuwa uwagę. Ile w tym wyrażeniu jest twojej metody pisarskiej?

K.G.: Chyba dużo i to nie tylko w odniesieniu do skitów. Upycham tak wiele, że czasami mam wrażenie, że przeładowuję czytelnika znaczeniami. Liczę, że tych odczytań będzie Bóg wie ile, że czytelnik wróci i kolejnym razem znajdzie coś innego, że połaskoczę jakieś inne odniesienie, że ten wiersz zrobi mu coś innego. Cofam swoje słowa z poprzedniej odpowiedzi, ja to jednak jestem naiwny. Ale kto zabronił poecie marzyć?

K.K.: Wróćmy do granic i do limitów. Jakie trudności napotkałeś w trakcie pisania? A może nie o trudności i wyzwania tu chodzi, ale o dyscyplinę? Rygor? Przyznam, że nawet mi to pasuje, chociaż gryzie się trochę z tą lekkością i żartobliwością, która rezonuje w tle.

K.G.: Nie czuję, żeby rygor gryzł się z lekkością. Wyzwanie polega raczej na tym, żeby fraza spełniała reguły, a jednocześnie nie brzmiała, jakby powstała tylko po to, żeby je spełnić. Swoją drogą okazało się, że tworzenie fraz czy zdań o dwunastu sylabach przychodzi mi dość naturalnie. Może wprawki z pisania innych form po prostu się opłaciły?

Bo w tych skitach to dalej jestem ja. To dalej autor Homerun fiesty, Iskania felgi. Jest humor, lekkość, a jednocześnie jakiś żar oskarżenia. Bywa też mrocznie i czasami smutnawo. A tak naprawdę: czy jest dla mnie coś bardziej satysfakcjonującego niż dobrze napisana fraza, coś, co SIĄDZIE, szczególnie w rygorze? Nie wiem, ale się domyślam.

Lubię czelendże, lubię je wygrywać, lubię, jak coś klika, jak coś daje szansę powiedzieć: damn son, this is a certified hood classic. Chcę swojego osiedlowego klasyka. Dajcie mi klasyka, a uduszę go z radości.

K.K: Wyobrażam sobie, że skity to takie wiersze, które słyszy się na ulicy, podsłuchuję w sklepie, na przystanku, parkingu pod Lidlem. To wiersze z potocznych, niewymuszonych sytuacji, których poetyka pozwala na wkręcenie ich w maszynkę skitu. Coś na zasadzie łańcuszka, który jeszcze nie tak dawno dostawało się SMS-em lub przez komunikator. Masz 24 godziny na napisanie i rozesłanie skitu do kolejnych pięciu osób. Jak widzisz taki eksperyment?

K.G.: Podoba mi się, choć „masz 24 godziny” brzmi już trochę jak wiadomość od komornika. Napisz skit i wyślij pięciu osobom, inaczej przez siedem lat ban na wydawanie u Gawina. Sam bym pewnie wysłał, po co ryzykować.

Z tym podsłuchiwaniem masz rację, ale nie wszystko da się wyjąć z rozmowy i od razu włożyć do skitu. Czasami coś świetnie siedzi w mowie, ale w wierszu już nie chce. Zawsze trzeba przy tym pogrzebać i nie dać prawdzie zepsuć świetnej historii. Sama potoczność nie załatwia sprawy. Interesuje mnie ten moment, kiedy w codziennej, błahej sytuacji coś się glitchuje, ktoś powie coś trochę obok i nagle robi się dziwnie. Wtedy nastrajam odbiornik i kradnę jak poczciwy liryczny złodziej, kaznodzieja wiersza kradzionego.

I tak, chętnie zobaczyłbym, co inni robią z tą formą. Choć już widziałem. Daniel Madej napisał skit i zadedykował mi go w Czerwonym zerze. To bardzo udany skit, gratuluję koledze i stroszę pióra z dumy, że ktoś chciał wejść w ten sam rygor, ale przynieść swój język, swoje parkingi, inne rzeczy siedzące w głowie. Innych oczywiście też zachęcam. Tylko nie chciałbym tego później sprawdzać jak pracy domowej. Oddaję formę, nie zakładam dziennika. Jak komuś wyjdą 73 sylaby, niech już sam żyje z tym blamażem.